Sağlıkta Türkiye'ye Özel Yeni Sistem: 1.296 Kişinin Verileriyle Ulusal Ölçüt Oluşturuldu

Türkiye'de sağlık hizmetlerinin etkinliğini değerlendirmek amacıyla önemli bir bilimsel çalışma tamamlandı. TÜSEB ve EuroQol Araştırma Vakfı iş birliğiyle geliştirilen ulusal yaşam kalitesi değer seti, ilaçlardan tedavi yöntemlerine kadar birçok sağlık uygulamasının Türkiye toplumunun tercihleri doğrultusunda analiz edilmesini sağlayacak.

Türkiye, sağlık politikalarının oluşturulması ve tıbbi uygulamaların değerlendirilmesinde kullanılacak kendine özgü bir ölçüm sistemine kavuştu. Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB) desteğiyle yürütülen araştırma sonucunda, EQ-5D-5L Yaşam Kalitesi Ölçeği için Türkiye'ye özel bir değer seti hazırlandı.

Ülkenin yedi coğrafi bölgesinden toplam 1.296 kişinin katılımıyla gerçekleştirilen çalışma, sağlık alanındaki ekonomik analizlerin ve bilimsel değerlendirmelerin toplumun gerçek tercihlerini daha iyi yansıtmasını amaçlıyor.

Türkiye'nin Yedi Bölgesinden Veriler Toplandı

  1. Türk Tıp Dünyası Kurultayı kapsamında araştırmaya ilişkin açıklamalarda bulunan Türkiye Sağlık Politikaları Enstitüsü araştırmacısı ve proje yürütücüsü Dr. Birol Yetim, çalışmanın 2026 yılında tamamlandığını bildirdi.

Sağlık Bakanlığı ve TÜSEB yönetiminin desteğiyle gerçekleştirilen araştırmada, Türkiye'nin farklı bölgelerindeki yedi ilden elde edilen katılımcı verileri incelendi.

Araştırmanın temel amacı, bireylerin farklı sağlık koşullarına verdikleri değeri belirleyerek Türkiye toplumunun yaşam kalitesine ilişkin tercihlerini bilimsel bir ölçüm sistemine dönüştürmek oldu.

Sağlıkta Yabancı Ülkelerin Verilerine Bağımlılık Azalacak

Uluslararası alanda kullanılan EQ-5D ölçeğinin temelleri 1990 yılında Hollanda'da atıldı. Ancak Türkiye'nin kendi toplumsal tercihlerini yansıtan bir değer setinin bulunmaması, geçmişte yapılan bazı değerlendirmelerde başka ülkelerin verilerinden yararlanılmasını gerektiriyordu.

Dr. Birol Yetim, daha önce özellikle Almanya ve Hollanda'ya ait değer setlerinin kullanıldığını belirterek Türkiye'deki sağlık ve yaşam tercihlerinin bu ülkelerden önemli ölçüde farklılaşabildiğini ifade etti.

Yeni araştırmayla birlikte sağlık ekonomisi çalışmalarında Türkiye toplumunun tercihlerini esas alan ulusal verilerin kullanılabilmesinin önü açıldı.

İlaç ve Tedavi Yöntemlerinin Değerlendirilmesinde Kullanılacak

Geliştirilen değer setinin sağlık sistemindeki farklı karar süreçlerine bilimsel katkı sunması bekleniyor.

Özellikle yeni ilaçların, tıbbi cihazların, tedavi seçeneklerinin ve sağlık teknolojilerinin sağladığı faydaların değerlendirilmesinde Türkiye'ye özgü sonuçlar elde edilebilecek.

Ayrıca sağlık harcamalarının karşılığında elde edilen kazanımları inceleyen maliyet-etkililik analizlerinde de ulusal değer setinden yararlanılabilecek.

Böylece sağlık alanında yapılan yatırımların ve uygulanan tedavilerin etkilerinin toplumun yaşam kalitesi tercihleriyle birlikte değerlendirilmesi hedefleniyor.

Yaşam Kalitesi Beş Temel Başlıkta Ölçülüyor

Araştırmada kullanılan EQ-5D-5L sistemi, bireylerin sağlık durumlarını beş farklı boyutta ele alıyor.

Bu boyutlar; hareket kabiliyeti, kişisel bakım, günlük faaliyetleri gerçekleştirme, ağrı veya rahatsızlık durumu ile kaygı ve depresyon olarak sıralanıyor.

Her başlıkta beş ayrı sağlık düzeyi bulunuyor. Bu yapı sayesinde toplam 3.125 farklı sağlık durumunun tanımlanması mümkün oluyor.

Söz konusu ölçüm yöntemi, sağlık sorunlarının bireylerin günlük yaşamına etkisini değerlendirmeye ve farklı tedavi seçeneklerinin sağladığı yaşam kalitesi kazanımlarını karşılaştırmaya yardımcı oluyor.

Türkiye'deki Yaşam Tercihlerinde Dikkat Çeken Farklılık

Araştırmanın ortaya koyduğu önemli bulgulardan biri de Türkiye'deki bireylerin sağlık ve yaşam tercihlerinin bazı Avrupa ülkelerindeki sonuçlardan ayrışması oldu.

Dr. Yetim'in aktardığına göre özellikle anneler, çocuk sahibi kişiler ve orta yaşın üzerindeki katılımcılarda yaşamı sürdürmeye yönelik tercihler daha güçlü şekilde öne çıktı.

Bu farklılıkların, geçmiş yıllarda yabancı ülkelerin değer setleri kullanılarak gerçekleştirilen bazı sağlık ekonomisi analizlerinin sonuçlarını etkilemiş olabileceği değerlendiriliyor.

Sağlık Politikalarında Daha Yerel ve Bilimsel Değerlendirme

Türkiye'ye özel geliştirilen sistem, sağlık ekonomisinde önemli bir gösterge olan kaliteye ayarlanmış yaşam yılı (QALY) hesaplamalarında da kullanılabilecek.

QALY yöntemi, bir tedavinin sağladığı yaşam süresi kazanımını yaşam kalitesiyle birlikte değerlendirerek sağlık uygulamalarının karşılaştırılmasına olanak tanıyor.

Yeni ulusal değer seti sayesinde bu hesaplamaların Türkiye toplumunun sağlık durumlarına verdiği değerler üzerinden yapılması mümkün hale gelecek.

Çalışmanın, gelecekteki halk sağlığı araştırmalarına, sağlık teknolojilerinin değerlendirilmesine ve sağlık politikalarına ilişkin karar süreçlerine bilimsel katkı sağlaması bekleniyor.