Üniversitelerde Yeni Dekanlık Tartışması: Sayıştay'dan Kritik Tespit, Gözler YÖK'e Çevrildi

Sayıştay'ın 2025 yılı denetimlerinde bazı üniversitelerde yasal dayanağı bulunmayan dekanlıkların oluşturulduğunun belirlenmesi, yükseköğretimde yeni bir tartışma başlattı. Araştırma Dekanlığı, Öğrenci Dekanlığı ve Öğrenci İşleri Dekanlığı gibi yapılanmaların hukuki durumu sorgulanırken, üniversitelerde giderek artan idari birim ve yönetici sayısına ilişkin Yükseköğretim Kurulunun (YÖK) düzenleme yapması gerektiği gündeme geldi.

Türkiye'deki üniversitelerin idari yapılanması, Sayıştay Başkanlığının 2025 yılına ilişkin denetim bulgularıyla yeniden tartışmaya açıldı. Bazı yükseköğretim kurumlarında mevcut mevzuatta açıkça tanımlanmayan yeni dekanlıkların oluşturulması, hem hukuki yetki hem de kurumsal verimlilik açısından soru işaretlerine neden oldu.

Özellikle üniversitelerde yeni ihtiyaçlar ortaya çıktığında mevcut birimlerin geliştirilmesi yerine farklı isimlerle yeni idari yapılanmalar oluşturulması, yükseköğretim yönetiminde birim ve unvan enflasyonu tartışmasını beraberinde getirdi.

Sayıştay Üniversitelerde Hukuki Dayanağı Olmayan Dekanlıkları Tespit Etti

Sayıştayın 2025 yılına ilişkin denetim değerlendirmelerinde, bazı üniversitelerde Araştırma Dekanlığı, Öğrenci Dekanlığı ve Öğrenci İşleri Dekanlığı adı altında yeni birimler oluşturulduğu belirlendi.

Denetim bulgularına göre söz konusu birimler, üniversite senatolarının aldığı kararlarla kuruldu. Ardından rektörlük onayıyla bu birimlere dekan ve dekan yardımcıları görevlendirildi.

Ancak yapılan incelemelerde, söz konusu dekanlıkların kurulması ve bu birimlere yönetici görevlendirilmesi konusunda mevcut yükseköğretim mevzuatında yeterli hukuki dayanak bulunmadığı tespit edildi.

2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu Ne Diyor?

Sayıştayın değerlendirmesinde, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun ilgili hükümlerine dikkat çekildi.

Kanunun 5'inci maddesinde yükseköğretim kurumlarının kuruluşuna ilişkin esaslar düzenlenirken, 14'üncü maddesinde üniversite senatolarının görev ve yetkileri belirleniyor.

Ancak senatoların görevleri arasında yeni dekanlık kurma veya mevcut bir dekanlığı kaldırma yetkisi bulunmuyor.

Kanunun 16'ncı maddesi ise fakülte dekanlarının atanmasına ilişkin usulleri düzenliyor. Bu kapsamda kanunla kurulan fakültelere dekan atanması konusunda YÖK'ün yetkili olduğu belirtiliyor.

Sayıştay, yeni oluşturulan dekanlıkların faaliyet göstermesine ihtiyaç duyulması halinde öncelikle gerekli yasal düzenlemelerin yapılması ve hukuki altyapının oluşturulması gerektiğine işaret etti.

Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı Varken Yeni Dekanlık Neden Kuruluyor?

Tartışmanın önemli başlıklarından birini, üniversitelerde zaten faaliyet gösteren idari birimlerle yeni kurulan dekanlıkların görev alanlarının örtüşmesi oluşturuyor.

Üniversitelerde uzun yıllardır hizmet veren Öğrenci İşleri Daire Başkanlıkları, öğrencilerin kayıt işlemlerinden mezuniyet süreçlerine kadar çok sayıda idari hizmeti yürütüyor.

Öğrenci belgelerinin hazırlanması, diploma işlemleri, akademik kayıt süreçleri ve YÖKSİS ile ilgili çalışmalar da mevcut idari yapılanma içerisinde gerçekleştiriliyor.

Bu nedenle benzer görevlerin yerine getirilmesi amacıyla ayrıca Öğrenci İşleri Dekanlığı kurulmasının gerekliliği sorgulanıyor.

Yeni birimlerin mevcut yapılanmaya hangi ilave katkıyı sağlayacağı ve hizmet kalitesini nasıl artıracağı konusunda somut ihtiyaç analizlerinin yapılması gerektiği belirtiliyor.

Araştırma Dekanlıkları da Tartışmanın Merkezinde

Benzer bir durum üniversitelerin araştırma faaliyetleri açısından da gündeme geliyor.

Yükseköğretim kurumlarında bilimsel araştırmaları desteklemek amacıyla Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) birimleri, araştırma koordinatörlükleri, teknoloji transfer ofisleri ve çeşitli araştırma merkezleri faaliyet gösteriyor.

Bu yapıların yanında ayrıca araştırma dekanlıkları oluşturulmasının görev paylaşımı ve yetki sınırları bakımından yeni sorunlar doğurabileceği değerlendiriliyor.

Mevcut araştırma birimlerinin personel, bütçe ve teknik kapasite açısından güçlendirilmesinin, yeni yönetim kademeleri oluşturulmasına alternatif olabileceği ifade ediliyor.

Üniversitelerde Birim ve Yönetici Sayısının Artması Eleştiriliyor

Yükseköğretim kurumlarında dijital dönüşüm, yapay zekâ, sürdürülebilirlik, uluslararasılaşma, kariyer planlaması ve mezun ilişkileri gibi yeni çalışma alanlarının gelişmesi, üniversitelerin idari ihtiyaçlarını da değiştiriyor.

Ancak her yeni faaliyet alanı için ayrı bir başkanlık, koordinatörlük veya dekanlık kurulmasının kurumsal yapıyı gereğinden fazla genişletebileceği yönünde değerlendirmeler yapılıyor.

Bu durumun görev çakışması, yetki karmaşası ve yönetim süreçlerinin uzaması gibi sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiliyor.

Yeni yönetici kadroları ve idari unvanlar oluşturulurken kişisel görevlendirmelerden ziyade üniversitelerin gerçek hizmet ihtiyaçlarının esas alınması gerektiği vurgulanıyor.

Yeni Birim Kurulmadan Önce İhtiyaç Analizi Yapılmalı

Üniversitelerde yeni idari birimlerin oluşturulmasına yönelik tartışmalarda, öncelikle mevcut kurumsal kapasitenin değerlendirilmesi gerektiği görüşü öne çıkıyor.

Bu kapsamda yeni bir yapılanmaya gidilmeden önce ilgili hizmetin mevcut durumda hangi birim tarafından yürütüldüğünün belirlenmesi önem taşıyor.

Ayrıca mevcut birimin neden yetersiz kaldığı, yeni oluşturulacak yapının hangi sorunu çözeceği ve aynı sonuca mevcut birimin güçlendirilmesiyle ulaşılıp ulaşılamayacağı sorularının yanıtlanması gerektiği ifade ediliyor.

YÖK'ten Üniversitelerin İdari Yapısına İlişkin Düzenleme Beklentisi

Sayıştayın tespitleri sonrasında gözler Yükseköğretim Kuruluna (YÖK) çevrildi.

Yükseköğretim sisteminde yeni dekanlık ve idari birimlerin kurulmasına yönelik açık bir çerçeve oluşturulması gerektiği değerlendiriliyor.

Bu çerçevede, yeni birimlerin oluşturulmasından önce ihtiyaç analizlerinin yapılması, görev ve yetkilerin açık biçimde tanımlanması ve mevcut idari yapılarla ilişkilerinin belirlenmesi öneriliyor.

Gerçekten ihtiyaç duyulan yeni yapılanmalar için gerekli mevzuat değişikliklerinin gerçekleştirilmesi, aynı görevleri yerine getiren birimlerin çoğalmasının ise önlenmesi gerektiği belirtiliyor.

Yükseköğretimde Daha Sade ve Etkin Yönetim Vurgusu

Üniversitelerde yaşanan tartışma, yalnızca yeni dekanlıkların hukuki durumuyla sınırlı kalmıyor. Aynı zamanda yükseköğretim kurumlarının nasıl daha verimli yönetilebileceği sorusunu da gündeme taşıyor.

Uzmanlık gerektiren yeni hizmet alanlarının geliştirilmesi önem taşırken, mevcut idari yapıların etkinliğinin artırılması da kurumsal yönetimin temel unsurları arasında gösteriliyor.

Sayıştayın ortaya koyduğu hukuki tespitler, üniversitelerdeki idari yapılanmanın yeniden değerlendirilmesi açısından önemli bir gelişme olarak görülüyor.

Önümüzdeki süreçte YÖK'ün konuya ilişkin atacağı adımların, üniversitelerde yeni dekanlıkların kurulması, yönetici görevlendirmeleri ve idari birimlerin görev sınırları bakımından belirleyici olması bekleniyor.