KDK’dan KTÜ’ye Cinsiyet Koşulu İçin İlan İptal Tavsiyesi

Ticaret Bakanlığı, 18 Haziran tarihinde yaptığı açıklamada, taşıt ilanlarında Elektronik İlan Doğrulama Sistemi (EİDS) üzerinden “yetki doğrulaması” uygulamasının tüm taşıt ilanları için mecburî hale geldiğini bildirdi. Otomotiv Yetkili Satıcıları Derneği (OYDER) Yönetim Kurulu Lideri Ömer Koyuncu, bahse ait değerlendirmelerde bulundu.

Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK), bir bayanın başvurusu üzerine, ofis işçisi alımı için “erkek olma” koşulu arayan Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ)‘ne, ilanı iptal etmesi tavsiyesinde bulundu. KTÜ Rektörlüğü, çeşitli takımlara işçi alımı için 30 Aralık 2024‘te Resmi Gazete’de ilana çıktı. Ofis işçisi takımına alınacak bir kişinin “erkek olması” koşulu, bir bayan tarafından KDK’ya taşındı. Öbür takımlarda ayrım yapılmazken, bu konumda cinsiyet kaidesi getirilmesinin bayan adayların başvurusunu engellediği belirtildi ve ilanın iptal edilerek ilgili takımın cinsiyet ayrımı olmadan yine açılması talep edildi.

KDK’nın Tavsiye Kararı ve Gerekçeleri

Başvuruyla ilgili rektörlükten istenen yazılı görüşte, işe kabul edilecek ofis işçisinin mal ve materyal alımında piyasa tespit araştırması, satın alma ve sonrası kabul süreçleri yürüteceği aktarıldı. Bu vazife için işe alınan bayan işçinin bir süre sonra “argo söylemler” ve “hoş olmayan davranışlarla” karşı karşıya kaldıkları ve öteki bir misyon verilmesini talep ettikleri söz edildi. Şikayetlerin misyonun uygulamadaki sertliğini lakin bir erkeğin kaldırabileceği değerlendirmesine sebebiyet verdiği kaydedildi.

KDK’nın Değerlendirmesi

• Başvuruda, “kanun önünde eşitlik ilkesi” ile “kamu hizmetine girme hakkı”nın ihlal edildiği sonucuna varan KDK, kelam konusu ilanın iptal edilmesi ve bundan sonra yapılacak alımlarda misyonun gerektirdiği niteliklere uygun objektif ve genel şartların belirlenerek ilan edilmesi tarafında tavsiye kararı verdi.

Cinsiyet Koşulu Yalnızca İstisnai Alanlarda Uygulanabilir

Kararda, kamu vazifesine alınacak bireylerde vazifenin gerekleriyle temaslı kaidelerin belirlenmesinin mümkün olmakla birlikte, eşitliğe karşıt hareket ve süreç yapılmasına neden olacak uygulama ve kararlardan kaçınılmasının mecburî olduğu belirtildi. Kamu hizmetine girişte belirlenen şartların lakin vazifenin gerektirdiği niteliklerle uyumlu olması halinde kabul edilebileceği, aksi halde bunun Anayasa’ya alışılmamış olacağı vurgulandı.

• “İlgili vazifenin yapılmasında cinsiyetin rastgele bir kıymetinin olmaması, öbür bir sözle misyonla cinsiyet ortasında geçerli bir ilişki olmaması halinde işe alımda belirtilen cinsiyet kaidesi eşitlik unsuruna karşıtlık oluşturacaktır. Bu nedenle de işe alımda belirtilen cinsiyet kuralı yalnızca istisnai alanlarda uygulama alanı bulmaktadır. Örneğin hapishanelerde ‘kadın gardiyan-erkek gardiyan’ ayrımı üzere birtakım misyonları biyolojik yapıları gereği yalnızca erkekler yahut yalnızca bayanlar yapabildiği için prensibin içeriğinin somut olarak belirlenmesi gerekmektedir.”

Objektif ve Genel Şartların Önemi

Kararda ayrıyeten, kamu hizmetlerine girişte temel alınacak misyonun gerektirdiği niteliklerin subjektif değerlendirmelerle değil, objektif, genel ve gayri şahsi nitelikteki kurallarla belirlenmesi gerektiği vurgulandı. İşe alınmada vazifenin gerektirdiği nitelikler dışında, vatandaşlar ortasında cinsiyet ve gibisi sebeplerle ayrım yapılmasına yönelik süreç ve uygulamaların, Anayasa’da söz edilen kanun önünde eşitlik prensibinin ve kamu hizmetine girme hakkının ihlaline neden olacağı belirtildi.