KDK’dan ‘erkek personel’ arayan üniversiteye ‘ilanı iptal et’ tavsiyesi

Ticaret Bakanlığı, 18 Haziran tarihinde yaptığı açıklamada, taşıt ilanlarında Elektronik İlan Doğrulama Sistemi (EİDS) üzerinden “yetki doğrulaması” uygulamasının tüm taşıt ilanları için mecburî hale geldiğini bildirdi. Otomotiv Yetkili Satıcıları Derneği (OYDER) Yönetim Kurulu Lideri Ömer Koyuncu, mevzuya ait değerlendirmelerde bulundu.

Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK), bir bayanın başvurusu üzerine, ofis çalışanı alımı için “erkek olma” koşulu arayan Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ)‘ne, ilanı iptal etmesi tavsiyesinde bulundu. KTÜ Rektörlüğü, çeşitli takımlara işçi alımı için 30 Aralık 2024‘te Resmi Gazete’de ilana çıktı. Ofis işçisi takımına alınacak bir kişinin “erkek olması” kaidesi, bir bayan tarafından KDK’ya taşındı. Başka takımlarda ayrım yapılmazken, bu konumda cinsiyet koşulu getirilmesinin bayan adayların başvurusunu engellediği belirtildi ve ilanın iptal edilerek ilgili takımın cinsiyet ayrımı olmadan tekrar açılması talep edildi.

KDK’nın Tavsiye Kararı ve Gerekçeleri

Başvuruyla ilgili rektörlükten istenen yazılı görüşte, işe kabul edilecek ofis çalışanının mal ve gereç alımında piyasa tespit araştırması, satın alma ve sonrası kabul süreçleri yürüteceği aktarıldı. Bu misyon için işe alınan bayan işçinin bir süre sonra “argo söylemler” ve “hoş olmayan davranışlarla” karşı karşıya kaldıkları ve diğer bir vazife verilmesini talep ettikleri tabir edildi. Şikayetlerin vazifenin uygulamadaki sertliğini fakat bir erkeğin kaldırabileceği değerlendirmesine sebebiyet verdiği kaydedildi.

KDK’nın Değerlendirmesi

• Başvuruda, “kanun önünde eşitlik ilkesi” ile “kamu hizmetine girme hakkı”nın ihlal edildiği sonucuna varan KDK, kelam konusu ilanın iptal edilmesi ve bundan sonra yapılacak alımlarda misyonun gerektirdiği niteliklere uygun objektif ve genel şartların belirlenerek ilan edilmesi istikametinde tavsiye kararı verdi.

Cinsiyet Koşulu Yalnızca İstisnai Alanlarda Uygulanabilir

Kararda, kamu vazifesine alınacak şahıslarda misyonun gerekleriyle ilişkili koşulların belirlenmesinin mümkün olmakla birlikte, eşitliğe muhalif hareket ve süreç yapılmasına neden olacak uygulama ve kararlardan kaçınılmasının mecburî olduğu belirtildi. Kamu hizmetine girişte belirlenen şartların lakin misyonun gerektirdiği niteliklerle uyumlu olması halinde kabul edilebileceği, aksi halde bunun Anayasa’ya muhalif olacağı vurgulandı.

• “İlgili vazifenin yapılmasında cinsiyetin rastgele bir ehemmiyetinin olmaması, öbür bir tabirle vazifeyle cinsiyet ortasında geçerli bir temas olmaması halinde işe alımda belirtilen cinsiyet koşulu eşitlik unsuruna terslik oluşturacaktır. Bu nedenle de işe alımda belirtilen cinsiyet kaidesi yalnızca istisnai alanlarda uygulama alanı bulmaktadır. Örneğin hapishanelerde ‘kadın gardiyan-erkek gardiyan’ ayrımı üzere birtakım misyonları biyolojik yapıları gereği yalnızca erkekler yahut yalnızca bayanlar yapabildiği için unsurun içeriğinin somut olarak belirlenmesi gerekmektedir.”

Objektif ve Genel Şartların Önemi

Kararda ayrıyeten, kamu hizmetlerine girişte temel alınacak vazifenin gerektirdiği niteliklerin subjektif değerlendirmelerle değil, objektif, genel ve gayri şahsi nitelikteki kurallarla belirlenmesi gerektiği vurgulandı. İşe alınmada vazifenin gerektirdiği nitelikler dışında, vatandaşlar ortasında cinsiyet ve gibisi sebeplerle ayrım yapılmasına yönelik süreç ve uygulamaların, Anayasa’da söz edilen kanun önünde eşitlik unsurunun ve kamu hizmetine girme hakkının ihlaline neden olacağı belirtildi.