Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezlerinde Yeni Dönem: Kurallar Baştan Aşağı Değişti

Engelli bireylere hizmet veren özel bakım merkezlerine ilişkin kurallar yeniden düzenlendi. Yeni yönetmelikle merkezlerin açılmasından teşvik ödemelerine, engelli bireylerin yerleştirilmesinden sorumlu müdür şartlarına kadar birçok alanda önemli değişiklik yapıldı. Düzenleme, 7 Ekim 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Yeni yönetmelik 89 madde ve 12 ekten oluşurken, 4 Kasım 2016 tarihinde yayımlanan önceki yönetmelik yürürlükten kaldırıldı.

Teşvik Sisteminde Yeni Dönem Başladı

Yeni düzenlemenin dikkat çeken başlıklarından biri özel bakım merkezlerine yapılan teşvik ödemeleri oldu.

Yatılı merkezlerde bakım hizmeti verilen her engelli birey için uygulanan 20 bin gösterge rakamına dayalı bakım ücreti korunurken, daha önce uygulanan sabit 5 bin 251 göstergelik teşvik sistemi kaldırıldı.

Yeni sistemde teşvik, Bakım Hizmetleri Kalite Standartları (BHKS) değerlendirmesinde yüzde 60 ve üzerinde başarı sağlayan yatılı merkezlere verilebilecek. Teşvik tutarının da merkezin kalite seviyesine göre kademeli biçimde belirlenmesi öngörülüyor.

Bakım ücreti ile teşvik toplamının iki net asgari ücreti aşamaması kuralı ise devam edecek.

Kalite Puanı 60'ın Altındaki Merkezlere Yeni Yerleştirme Yapılmayacak

Yeni yönetmelikle kalite puanı engelli bireylerin merkezlere yerleştirilmesinde de belirleyici hale getirildi.

BHKS değerlendirmesinde 60 puanın altında kalan özel bakım merkezlerine, bakım ücreti Bakanlık tarafından karşılanan yeni engelli bireylerin yerleştirilmesi yapılmayacak.

Merkezin kalite puanının yeniden 60 veya üzerine çıkması halinde yerleştirme işlemleri tekrar başlayabilecek. Böylece yüzde 60'lık başarı seviyesi hem teşvik hem de yeni yerleştirmeler açısından kritik eşik haline geldi.

Engelli Bireyin Yerleştirileceği Merkezi Kurul Belirleyecek

İl müdürlüklerinde il bakım değerlendirme kurulu oluşturulacak. Kurul, engelli bireyin yararlanacağı hizmet modelini ve hangi merkezden hizmet alacağını belirleyecek.

Engelli bireyin ailesine ve sosyal çevresine en yakın uygun merkez, Bakım Merkezi Yönetim Sistemi (BMYS) üzerinden belirlenecek. Yerleştirmeler sıra kapsamında resen gerçekleştirilebilecek.

Engelli bireyin veya yasal temsilcisinin belirli bir il ya da merkezi tercih etmesi halinde ise merkezin uygun olması şartıyla bu talebe öncelik verilebilecek.

Ücretsiz Kontenjan Kapasite Üzerinden Hesaplanacak

Özel bakım merkezlerinin ücretsiz kabul etmek zorunda olduğu engelli bireylere ilişkin yüzde 3'lük oran korundu ancak hesaplama yöntemi değiştirildi.

Daha önce Bakanlık tarafından bakım ücreti ödenen engelli bireylerin sayısı üzerinden yapılan hesaplama, artık merkezin toplam kapasitesi üzerinden gerçekleştirilecek.

Buna göre merkezler, kapasitelerinin yüzde 3'ü oranında il müdürlüğünün belirleyeceği engelli bireye ücretsiz bakım hizmeti sunacak.

Özel Bakım Merkezi Açmak İçin Beş Aşamalı Sistem

Özel bakım merkezi açma süreci de kapsamlı şekilde yeniden düzenlendi. Yeni sistemde süreç;

başvuru, konum uygunluğu, ön izin, açılış onayı ve faaliyet izni olmak üzere beş temel aşamadan oluşacak.

Faaliyet izin belgesi il müdürü tarafından imzalandıktan sonra Bakanlığa gönderilecek. Bakanlığın da belgeyi en geç bir ay içerisinde değerlendirmesi öngörülüyor.

Şube açılması, ek bina kullanılması, kapasite artırılması veya merkezin başka bir adrese taşınması durumunda da benzer prosedür uygulanacak.

Merkezlerin Konumu İçin Yeni Kriterler Getirildi

Yeni yönetmelikle özel bakım merkezlerinin kurulacağı yerler için de ayrıntılı kriterler belirlendi.

Önerilen taşınmazın en yakın hastaneye 50 kilometreden daha yakın olması gerekiyor. Ayrıca binanın dere yatağı, heyelan, sel veya taşkın riski bulunan bölgelerde yer almaması şartı aranacak.

Gürültü seviyeleri için de gündüz 55, akşam 50 ve gece 45 desibel sınırı öngörüldü. Yapı ruhsatı 1 Ocak 2019'dan önce düzenlenen mevcut binalarda ise deprem dayanıklılık raporu istenecek.

Sorumlu Müdürlerde Deneyim Şartı 5 Yıla Çıkarıldı

Özel bakım merkezlerinde görev yapacak sorumlu müdürlere ilişkin deneyim şartları da ağırlaştırıldı.

Daha önce bazı meslek gruplarında bir yıllık deneyim yeterli olurken yeni düzenlemeyle en az 5 yıllık deneyim şartı getirildi.

Meslek personelinin engelli veya yaşlı hizmetleri alanında, lisans mezunu sağlık personelinin ise sağlık alanında en az beş yıllık deneyime sahip olması gerekecek.

Birden fazla şubeye sahip merkezlerin ayrıca gerekli şartları taşıyan bir genel koordinatör istihdam edebilmesine imkan tanındı.

“Tam Bağımlı” Şartı Getirildi

Bakım ücreti Bakanlık tarafından karşılanacak yetişkin engelli bireylerde kullanılan kriter de değiştirildi. Önceki düzenlemedeki "ağır engelli" ifadesinin yerine yetişkinler açısından “tam bağımlı” olma şartı getirildi.

Çocuklarda ise sağlık raporunda belirlenen özel gereksinim düzeylerine ilişkin ifadeler dikkate alınacak. Sosyal inceleme sonucunda kişinin bakım ihtiyacının belirlenmesi uygulaması da devam edecek.

Ücretini kendisi karşılayan veya merkez tarafından ücretsiz ya da indirimli kabul edilen kişilerde ise tam bağımlılık şartı aranmayacak.

Engelli Bireylerin Ailelerine Yeni Sorumluluklar

Yönetmelikte dikkat çeken bir başka yenilik ise engelli bireylerin ailelerine ilişkin özel bir bölüm oluşturulması oldu.

Aile veya sosyal çevrenin engelli bireyle aynı ilde bulunması durumunda iki ayda en az bir ziyaret yapılması esas olacak. Durumu uygun engelli bireylerin dini ve resmi bayramları aileleriyle geçirmeleri de esas kabul edilecek.

Merkezde kalan engelli bireyin hastanede yatarak tedavi edilmesi gerektiğinde refakat konusunda öncelik aileye verilecek. Ailenin kabul edilebilir bir gerekçe bulunmaksızın refakat görevinden kaçınması durumunda ise il müdürlüğü tarafından sosyal inceleme gerçekleştirilebilecek.

Özel Bakım Hizmetlerinde Kalite ve Denetim Öne Çıkacak

Yeni düzenlemeyle özel bakım merkezlerinde kalite standartlarının yükseltilmesi, denetimlerin güçlendirilmesi ve engelli birey odaklı hizmet modelinin geliştirilmesi amaçlanıyor.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı da düzenlemenin özel bakım merkezlerinin açılış, denetim, ödeme ve yerleştirme süreçlerinde yaşanan yapısal sorunlara bütüncül çözüm getirmesinin hedeflendiğini açıkladı.